Artrose knie

Wat is artrose knie (slijtage in de knie)?

Je kniegewricht bestaat uit het bovenbeen (femur), het onderbeen (tibia) en de knieschijf (patella). De uiteinden van deze botten zijn bedekt met kraakbeen, een gladde laag die zorgt dat het gewricht soepel beweegt en schokken opvangt. Tussen het bovenbeen en het onderbeen liggen bovendien twee kraakbeenschijven, de menisci. Bij artrose wordt het kraakbeen dunner en minder glad. Het bot eronder reageert daarop, het gewrichtskapsel kan geïrriteerd raken en er kan extra vocht in de knie komen.

De term slijtage klinkt alsof je gewricht simpelweg op is, maar zo werkt het niet. Artrose is een actief proces waarin opbouw en afbraak van weefsel uit balans raken. Daarom heeft het weinig zin om je knie voortdurend te sparen. Een gewricht dat te weinig beweegt, wordt juist stijver en de spieren eromheen worden zwakker. Meer over die aanpak lees je in ons artikel over krachttraining bij artrose.

Artrose in de knie ontstaat meestal in het binnenste deel van het gewricht, tussen de binnenkant van het bovenbeen en het onderbeen. Dat verklaart waarom veel mensen pijn aan de binnenkant van de knie ervaren. Minder vaak zit de artrose aan de buitenkant of achter de knieschijf.

Oorzaken en risicofactoren

Er is bijna nooit één oorzaak. Artrose ontstaat door een combinatie van factoren. Volgens Thuisarts heb je meer kans op artrose in de knie als je ouder bent dan 45 jaar, overgewicht hebt, vrouw bent, zwaar lichamelijk werk doet of hebt gedaan, eerder een knieblessure of knieoperatie hebt gehad, of als artrose in je familie voorkomt (3).

Een eerdere blessure telt zwaar mee. Na een voorste kruisbandblessure of een meniscusletsel is de kans op artrose in latere jaren groter. Dit noemen we posttraumatische artrose. Daarover schreven we een aparte pagina: traumatische artrose na een knieblessure. Overgewicht verhoogt de belasting op de knie. Gewichtsverlies is daarom een onderdeel van de behandeling als dat bij jou aan de orde is (1).

Het goede nieuws is dat je een aantal van deze factoren zelf kunt beïnvloeden: je spierkracht, je gewicht en de manier waarop je je belasting opbouwt.

Symptomen van artrose in de knie

De klachten beginnen meestal geleidelijk. De symptomen van artrose in de knie herken je aan de volgende signalen:

• Pijn bij belasting, bijvoorbeeld bij lopen, traplopen of opstaan uit een stoel
• Stijfheid na rust, zoals na het zitten of ’s ochtends
• Startpijn: de eerste stappen doen pijn, daarna wordt het beter
• Een knie die dik wordt na een drukke dag
• Krakende geluiden en moeite met volledig buigen of strekken

Bij artrose duurt ochtendstijfheid meestal korter dan 30 minuten (2). Houdt de stijfheid langer aan, dan kan er iets anders spelen. De pijn wisselt vaak per dag. Na een drukke week kan de knie meer klachten geven en in een rustige periode juist niet. Sommige mensen hebben last van een knie die niet goed wil strekken of “op slot” lijkt te zitten. Dat kan bij artrose voorkomen, maar ook bij een meniscusprobleem. Een meniscusblessure geeft vergelijkbare klachten, dus goed onderzoek is belangrijk.

Pijn binnenkant knie bij artrose

Pijn aan de binnenkant van de knie is een van de meest gehoorde klachten bij artrose. Dat komt doordat het binnenste deel van het kniegewricht het meest belast wordt. De pijn is vaak zeurend en verergert bij lopen, traplopen en langdurig staan. Ook op je knieën zitten kan pijnlijk zijn. Artrose is niet de enige oorzaak van pijn aan de binnenkant van de knie. Een meniscusletsel, een overbelaste pees of een irritatie van de mediale band kunnen dezelfde klacht geven. Lees daarom ook onze pagina over pijn aan de binnenkant van de knie voor de andere mogelijke oorzaken.

Dikke knie en vocht

Artrose kan de knie tijdelijk laten opzwellen. Het gewricht maakt dan extra vocht aan als reactie op irritatie. Zwelling die plotseling komt, na een val of verdraaiing, past niet bij het gewone beloop van artrose. Dan is het verstandig om de knie te laten onderzoeken. Meer over dit onderwerp vind je bij vocht in de knie.

Graden van artrose: wat zegt de röntgenfoto?

Om de ernst van artrose vast te leggen, gebruiken artsen vaak de Kellgren-Lawrence-schaal op een röntgenfoto (4). Deze schaal loopt van 0 tot 4 en kijkt naar botuitsteeksels (osteofyten), de ruimte tussen de botten en veranderingen in het bot. Vanaf graad 2 spreken we van artrose op de foto.

Let op: de foto vertelt niet alles. Mensen met veel zichtbare artrose kunnen weinig klachten hebben, en andersom. De mate van pijn hangt ook af van spierkracht, belasting, slaap, stress en hoe gevoelig het zenuwstelsel is. Daarom kijken we bij Fysio Fitaal vooral naar wat jij kunt en wat je wilt kunnen, en niet alleen naar de foto.

Diagnose: onderzoek en echografie

Artrose van de knie kan vaak zonder röntgenfoto of MRI worden vastgesteld. De richtlijn noemt drie criteria: je bent 45 jaar of ouder, je hebt pijn die samenhangt met activiteit, en je hebt geen of maar kortdurende ochtendstijfheid van minder dan 30 minuten (2). Beeldvorming is pas nodig bij een afwijkend beeld, snelle verergering of als een prothese wordt overwogen.

Bij Fysio Fitaal begint de diagnose met een gesprek en lichamelijk onderzoek. We kijken naar beweeglijkheid, spierkracht, stand van de knie, looppatroon en welke bewegingen pijn geven. Waar nodig gebruiken we echografie. Met een echo kun je de weke delen goed beoordelen. Je ziet bijvoorbeeld vocht in het gewricht, een ontstoken gewrichtsslijmvlies (synovitis), botuitsteeksels aan de rand van het gewricht en de positie van de meniscus (5). Zo kunnen we onderscheid maken tussen artrose en andere oorzaken van kniepijn, zoals een pees- of meniscusprobleem. Lees meer over echografie bij Fysio Fitaal.

Behandeling van artrose knie zonder operatie

De richtlijn voor fysiotherapeuten zet voorlichting en oefentherapie voorop (1). Dat past bij wat we in de praktijk zien. De behandeling bestaat uit vier onderdelen die elkaar versterken.

Het eerste onderdeel is voorlichting en zelfmanagement. Je leert wat artrose is, waarom pijn niet altijd schade betekent en hoe je je activiteiten zo kiest dat je knie ze aankan. Het tweede onderdeel is oefentherapie. Onder begeleiding van een fysiotherapeut werk je aan spierkracht, uithoudingsvermogen, beweeglijkheid en functionele vaardigheden zoals traplopen en balans (1). Onderzoek waarop de richtlijn is gebaseerd, laat zien dat begeleide oefentherapie op korte termijn de pijn vermindert en waarschijnlijk op langere termijn het functioneren verbetert (1). In de onderzochte programma’s duurden sessies gemiddeld 60 minuten en liep het programma gemiddeld 12 weken. Het derde onderdeel is gewicht en leefstijl. Heb je overgewicht, dan verlicht afvallen de belasting op je knie. Het vierde onderdeel zijn hulpmiddelen en pijnstilling, zoals een kniebrace of tape, in overleg met je huisarts of specialist.

Thuisarts adviseert daarnaast om elke dag ongeveer 30 minuten te bewegen, bijvoorbeeld door te wandelen, fietsen of zwemmen, en om elke een à twee dagen twee of drie verschillende krachtoefeningen te doen (3). Ons uitgangspunt is dat de dosering bij jou past. Hoeveel pijn tijdens het oefenen acceptabel is, leggen we uit in ons artikel over trainen op geleide van pijn. Je fysiotherapeut bepaalt dit samen met jou.

Oefeningen bij artrose in de knie

Hoe je oefent, hangt af van hoe gevoelig je knie nu is. We werken in drie fasen. Je fysiotherapeut past het schema aan op jouw klachten. De volgende tabel geeft een voorbeeld.

Je gaat pas naar de volgende fase als de oefeningen van de vorige fase goed lukken en je knie er de dag erna niet meer last van heeft dan normaal. Veel oefeningen vind je terug in onze oefeningenbibliotheek, bijvoorbeeld de box squat en de isometrische quadricepsactivatie.

Wat moet je niet doen bij artrose in de knie?

Er zijn een paar valkuilen die we regelmatig zien. De grootste is de knie te veel sparen. Wie weken stilzit, verliest spierkracht en krijgt daardoor meer klachten. Het tegenovergestelde is ook geen goed idee: in één keer veel meer gaan doen dan je gewend bent, bijvoorbeeld direct diep hurken met veel gewicht of lange hardloopsessies terwijl je knie nog geprikkeld is. Bouw je activiteiten daarom stapsgewijs op.

Let ook op het negeren van signalen. Neemt de zwelling toe, wordt de pijn ’s nachts erger of klapt je knie regelmatig weg? Laat dat dan nakijken. Tot slot: wacht niet tot je niets meer kunt. Hoe eerder je met gerichte oefeningen begint, hoe meer je zelf in de hand hebt.

Wanneer is een knieprothese aan de orde?

Een knieprothese wordt overwogen als de klachten ondanks goede behandeling met oefentherapie en leefstijladvies blijven bestaan en je dagelijks leven ernstig beperken. Dat beslis je samen met je huisarts en de orthopeed. Volgens Thuisarts komt een prothese in beeld bij ernstige klachten die niet verbeteren met de gewone behandeling, en als je gezond genoeg bent voor een operatie (3). Beeldvorming speelt dan wel een rol, omdat de orthopeed wil zien hoe uitgebreid de artrose is (2).

Ga je toch voor een operatie, dan helpt fysiotherapie ervoor en erna. Na de operatie begeleiden we je bij het opbouwen van beweeglijkheid, kracht en lopen. Lees meer over fysiotherapie na een knieprothese. Artrose zit ook in de heup. Heb je daar ook klachten? Dan vind je informatie op onze pagina over heupartrose.