Heup Artrose

Oorzaak

Hoe artrose zich precies vormt is niet helemaal duidelijk. Wel weten we dat artrose toeneemt met de leeftijd. We maken hierin onderscheid in verschillende vormen van artrose. Artrose kan ontstaan als gevolg van natuurlijke veroudering. We noemen dit degeneratieve artrose. Ook kan er artrose ontstaan als gevolg van een ongeluk, dit noemen we posttraumatische artrose. Het gewricht is dan bijvoorbeeld door een val beschadigt. Ook kan er zich artrose vormen als gevolg van een auto-immuun ziekte zoals reumatoïde artritis(RA). Bij degeneratieve artrose en artrose als gevolg van RA is er vaak sprake van artrose in meerdere gewrichten. Kraakbeen is normaal gesproken  een gladde structuur. Tijdens veroudering of beschadiging neemt de kwaliteit van het bindweefsel af. Wanneer we ouder worden kan kraakbeen zich niet goed herstellen zoals bijvoorbeeld een spier dat kan. De reden hiervoor is dat kraakbeen slecht  doorbloedt is.

Artrose heup: bij welke leeftijd komt het voor?

Artrose in de heup komt vooral voor bij mensen van 45 jaar of ouder (1). Dat betekent niet dat je er onder die leeftijd geen last van kunt krijgen. Vooral na een eerder letsel kan het eerder ontstaan. De oorzaak is niet helemaal bekend. Een grotere kans bestaat bij overgewicht, artrose in andere gewrichten, veel zware belasting van de heup (bijvoorbeeld door hardlopen of werk waarbij je vaak voorover buigt), een gebroken of beschadigde heup, onbehandelde heupdysplasie in de kindertijd en reumatoïde artritis (1).

Leeftijd alleen bepaalt dus niet hoeveel last je hebt. De mate van artrose op een foto zegt weinig over de pijn die je ervaart. Wat je zelf kunt beïnvloeden is je spierkracht, je gewicht en hoe je je belasting opbouwt.

Symptomen bij heup artrose

Artrose in de heup kan leiden tot verschillende symptomen:

• Liespijn met name na een langere periode van activiteit.
• Klikken van de heup tijdens het buigen.
• Een beperking in mobiliteit. Met name richting het strekken en de heup naar binnen draaien.
• (lies)pijn bij het gaan zitten en staan.
• Verkorting van de spieren rondom de heup. Hierdoor lijkt het been korter. Dit is niet echt zo maar is optisch bedrog.

De klachten beginnen meestal met een stijf gevoel en pijn bij bewegen, vooral in de lies, het bovenbeen en de bil (1). De pijn is vaak het ergst als je na rust weer gaat bewegen, bijvoorbeeld ’s ochtends of na lang zitten. Later kunnen opstaan uit een lage stoel en traplopen lastiger worden (1). De klachten wisselen in de loop van de tijd: na een drukke week kan de heup meer pijn doen, in een rustige periode juist minder.

Pijn in de lies of aan de zijkant van de heup komt niet altijd door artrose. Een peesprobleem, een slijmbeursontsteking of een klacht uit je rug kunnen dezelfde pijn geven. Lees daarom ook onze pagina’s over liespijn en het piriformis syndroom.

Operatief ingrijpen of conservatief behandelen

Operatief ingrijpen: een nieuwe heup
Wanneer je artrose hebt in de heup betekent dit niet meteen dat je geopereerd hoeft te worden. Maar wanneer de klachten alleen maar toenemen en de behandelingen niet meer het gewenste effect hebben kan een heupprothese ofwel een nieuwe heup een oplossing bieden. Deze keuze is echter erg persoonsafhankelijk. Het ligt echt aan de ervaren pijn en ervaren beperking in het dagelijks leven. Samen met een orthopedisch chirurg kan dan de keuze gemaakt worden om de heup te vervangen.

Conservatief behandelen: advies, oefentherapie en aanpassingen in het dagelijks leven
Met een conservatief beleid wordt er vooral de aandacht gelegd op hoe je aanpassingen kunt maken in het dagelijks leven. Een voorbeeld hiervan is meer te gaan fietsen. Fietsen is een onbelaste beweging. Hierbij is er weinig druk in het heupgewricht maar ben je toch aan het bewegen. Er wordt een gestructureerd oefenprogramma opgesteld waar de spieren en ander bindweefsel om de heup worden getraind. Medicatie kan mogelijk ervoor zorgen dat de irritatie in het gewricht minder wordt. Mocht dit niet voldoende zijn kan in overleg met de arts een corticosteroïden injectie geplaatst worden voor een lokaal pijnstillend effect.

Oefeningen en bewegen bij artrose in de heup

De richtlijn adviseert om elke dag een half uur te bewegen. Wandelen en fietsen zijn geschikt. Sporten zoals hardlopen, volleybal en squash geven vaak meer pijn (1). Een fysiotherapeut kan oefeningen geven om de spieren rond de heup te versterken. Afvallen kan helpen, omdat er dan minder druk op de heup komt (1). De Nederlandse richtlijn voor fysiotherapeuten stelt voorlichting en oefentherapie voorop bij artrose van heup en knie (3). Een Cochrane-overzicht van 10 studies laat zien dat oefenen op het droge de pijn en de lichamelijke functie bij heupartrose een beetje verbetert. De pijn nam gemiddeld ongeveer 8 punten af op een schaal van 0 tot 100 (4). Dat is een bescheiden effect, en het betekent niet dat iedereen even veel merkt.

Bij Fysio Fitaal stellen we een programma op dat past bij hoe gevoelig je heup is. Je werkt aan kracht van de bil- en bovenbeenspieren, aan beweeglijkheid en aan functionele vaardigheden zoals opstaan uit een stoel en traplopen. Voorbeelden zijn de glute bridge, de heup abductie met pulley en de step up. Hoe je met pijn oefent, lees je in ons artikel over trainen op geleide van de pijn. Over de rol van krachttraining bij artrose lees je meer in krachttraining bij artrose.

Voor de pijn is paracetamol volgens de richtlijn het eerste middel. Ontstekingsremmers zoals ibuprofen kunnen daar korte tijd bij, in overleg met je huisarts of apotheker (1).

Artrose zit ook in de knie. Heb je daar ook klachten? Lees dan onze pagina over artrose in de knie.

Anatomie en functie van kraakbeen in de heup

De heup vormt de verbinding tussen het bovenbeen en het bekken. Het bovenbeen(femur) vormt samen met de kom van het bekken(acetabulum) het heupgewricht. Tussen deze botdelen zit kraakbeen dat er voor zorgt dat de heup soepel kan bewegen. Het heupgewricht is een kogelgewricht. Dit betekent dat de heup van nature veel bewegingsvrijheid heeft. De heup wordt passief gestabiliseerd door middel van gewrichtsbanden(ligamenten). Het labrum zorgt in de heup voor extra stabiliteit. Het labrum is een grote, kraakbeenachtige ring die de heup goed afsluit. Het labrum van de heup gaat over in het kraakbeen gedeelte van de kom van de heup. We hebben verschillende soorten kraakbeen in ons lichaam: hyaliene-, elastisch- en vezelig kraakbeen. Hyaline kraakbeen komt het meest voor in ons lichaam en bevindt zich ook op het uiteinde van onze botten. De functie van het kraakbeen is met name om het gewricht soepel te laten bewegen en fungeert als schokdemper van het heupgewricht. Artrose in de heup wordt in de medische wereld ook wel coxartrose genoemd.

De verschillende gradaties van heup artrose

Er wordt onderscheid gemaakt in vier gradaties bij slijtage aan de heup, oplopend in ernst:

Graad I: Het kraakbeen is zacht geworden en de verende eigenschappen zijn verminderd. Soms is er een enkele osteofyt(botuitsteeksel) zichtbaar aan de randen van het heupgewricht. Deze graad I beschadiging is vaak niet waar te nemen op een röntgenfoto.

Graad II: Er bevinden zich scheurtjes en onregelmatigheden in het oppervlak van het kraakbeen. Echter, deze schade zit vaak oppervlakkig en reikt nog niet door tot het bot. De kraakbeenlaag is ook nog niet dunner geworden door de slijtagebeschadigingen. Soms zijn er duidelijke osteofyten zichtbaar op röntgenfoto’s. Ook graad II beschadigingen zijn niet altijd waar te nemen op een röntgenfoto.

Graad III: De eerdergenoemde scheuren hebben diepe groeven of gaten in het kraakbeen achtergelaten. Deze schade reikt dieper richting het bot, maar het bot ligt vaak nog niet bloot. Wel is er soms een versmalde ruimte van het gewricht zichtbaar op de röntgenfoto. Ook zijn de randen van de botuiteinden vaak aangedaan.

Graad IV: Het kraakbeen is bij een graad IV beschadiging (bijna) geheel verdwenen en het onderliggende bot ligt bloot. De gewrichtsruimte is flink versmald en soms bijna helemaal verdwenen. Ook hebben zich vaak grote botuitsteeksels gevormd en zijn de uiteinden van de botdelen misvormd.

Diagnose van artrose in de heup: onderzoek en echografie

De huisarts stelt artrose in de heup meestal vast met vragen over de pijn en door de heup in alle richtingen te bewegen. Een röntgenfoto is volgens de richtlijn niet nodig om te weten of je artrose hebt, omdat een foto niet laat zien hoe erg je klachten zijn (1). Dat sluit aan bij wat we al zagen: de mate van artrose op een foto zegt niet alles over hoeveel pijn je hebt.

Bij Fysio Fitaal begint de diagnose met een gesprek en lichamelijk onderzoek. We kijken naar de beweeglijkheid van je heup, vooral het strekken en het naar binnen draaien, naar de kracht van de spieren rond je heup en naar hoe je loopt, opstaat en traplopen. Waar nodig gebruiken we echografie. Met een echo kunnen we de pezen en slijmbeurzen rond de heup bekijken, bijvoorbeeld om te kijken of de pijn aan de zijkant van de heup ook door een peesprobleem wordt veroorzaakt. Ook vocht in het heupgewricht en botuitsteeksels aan de rand van het gewricht zijn met echografie te zien. In onderzoek bij milde heupartrose presteerde echografie vergelijkbaar met röntgenfoto’s, met MRI als referentie. Echografie is dus een aanvulling op andere onderzoeken en geen vervanging ervan (2). Zo kunnen we onderscheid maken tussen artrose en andere oorzaken van heupklachten. Lees meer over echografie bij Fysio Fitaal.