Patellofemoraal Pijnsyndroom (PFPS)

Wat is het patellofemoraal pijnsyndroom?

Het patellofemoraal pijnsyndroom is een verzamelnaam voor pijnklachten aan de voorzijde van de knie, specifiek rondom het gewricht tussen de patella (knieschijf) en het femur (bovenbeen). De knieschijf werkt als een hefboom voor je bovenbeenspieren en glijdt bij het buigen en strekken door een groeve in je bovenbeen.

Bij PFPS verloopt dit proces niet soepel of raakt het weefsel rondom de knieschijf overbelast. Dit wordt soms ook wel een ‘meidenknie’, runners knee of chondromalacie genoemd. Een interessant feit is dat het kraakbeen aan de achterkant van de knieschijf zelf geen zenuwen bevat en dus geen pijn kan doen. De pijn die je voelt, komt waarschijnlijk voort uit het geïrriteerde bot onder het kraakbeen, het kniekapsel of het retinaculum (het bindweefsel rondom de knieschijf).

Hoe herken je het?

De klachten ontstaan vaak geleidelijk, zonder duidelijk trauma zoals een val of verdraaiing. Typische symptomen zijn:

• Pijn aan de voorzijde van de knie, vaak ‘achter’ of ‘rondom’ de knieschijf.
• Toename van klachten bij traplopen (vooral naar beneden), hurken, knielen of fietsen tegen de wind in.
• Stijfheid of startpijn bij het opstaan na lang zitten.
• Soms een krakend of knisperend geluid (crepitaties) bij buigen.

Oorzaken en risicofactoren

Er is zelden één specifieke oorzaak aan te wijzen; vaak gaat het om een combinatie van factoren waardoor de belasting op het gewricht groter is dan wat het weefsel op dat moment aankan.

Een belangrijke factor is een plotselinge verandering in activiteit. Ben je net begonnen met hardlopen, heb je de trainingsintensiteit verhoogd of heb je veel in de bergen gewandeld? Dan kan het weefsel overbelast zijn geraakt.

Daarnaast speelt de aansturing van je spieren een grote rol. Uit onderzoek blijkt dat mensen met PFPS vaak minder kracht hebben in de quadriceps (bovenbeenspieren) en de spieren rondom de heup (abductoren en exorotatoren). Als je heupspieren niet sterk genoeg zijn, kan je knie tijdens het belasten naar binnen draaien (valgusstand). Dit verhoogt de druk achter de knieschijf. Ook de stand van je voeten kan invloed hebben op hoe je knie beweegt.

Het theaterfenomeen

Een klassiek symptoom van PFPS is het ’theaterfenomeen’ (of cinema sign). Dit houdt in dat je pijn krijgt als je langere tijd met gebogen knieën zit, bijvoorbeeld in de bioscoop, in de auto of achter je bureau. Door de gebogen houding wordt de knieschijf constant tegen het bovenbeen gedrukt, wat irritatie opwekt. Even je benen strekken geeft vaak direct verlichting.

Hoe stellen we de diagnose?

Bij Fysio Fitaal starten we met een uitgebreid vraaggesprek en lichamelijk onderzoek. De diagnose PFPS wordt voornamelijk gesteld op basis van jouw verhaal en het uitsluiten van andere oorzaken. We kijken naar:

• De lokalisatie van de pijn (vaak diffuus rond de patella).
• Pijnprovocatie bij specifieke tests, zoals squatten of aanspannen van de bovenbeenspieren.
• De beweeglijkheid van de knieschijf en de spanning van de spieren.

We gebruiken echografie bij Fysio Fitaal voornamelijk om andere aandoeningen uit te sluiten, zoals een jumpers knee (peesontsteking) of slijmbeursontsteking. Op een röntgenfoto of MRI is bij PFPS namelijk vaak niets afwijkends te zien, omdat het probleem functioneel is en niet structureel.

Behandeling bij Fysio Fitaal

De behandeling van pijn rond de knieschijf is vrijwel altijd conservatief (zonder operatie) en richt zich op het verbeteren van de belastbaarheid van je knie. Onze aanpak is gebaseerd op de richtlijnen van de Vereniging voor Sportgeneeskunde en bestaat uit drie pijlers:

1. Advies en aanpassen belasting

In de eerste fase is het belangrijk om de pijnlijke activiteiten tijdelijk te verminderen (“relatieve rust”) om de irritatie te laten zakken. Dit betekent niet dat je niets mag doen, maar wel dat je piekmomenten (zoals diepe squats, springen of zwaar traplopen) vermijdt.

2. Oefentherapie: Knie en Heup

Dit is de kern van de behandeling. We richten ons niet alleen op het versterken van de bovenbeenspieren (quadriceps), maar trainen juist ook intensief de heupspieren. Onderzoek toont aan dat het trainen van de heupabductoren en -exorotatoren zorgt voor een betere stand van het been en significante pijnvermindering. We stellen een persoonlijk oefenprogramma voor je op.

3. Taping (McConnell)

Als de pijn je belemmert om te oefenen, kunnen we medical taping of de McConnell-tapemethode toepassen. Dit kan de pijn direct verminderen en de spieraansturing verbeteren, waardoor je makkelijker en pijnvrijer kunt trainen.

Sportadvies en prognose

Veel sporters zijn bang dat ze moeten stoppen met hun sport, maar dat is zelden nodig. Wel is het cruciaal om de training rustig op te bouwen om terugval te voorkomen.

• Fietsen: Zet je zadel iets hoger en fiets met een lichter verzet (minder weerstand). Dit verlaagt de druk achter de knieschijf.
• Hardlopen: We analyseren je looppatroon en schoeisel. Soms kan een aanpassing in pasfrequentie al veel verlichting geven.

De prognose van PFPS is gunstig. Uit lange termijn studies blijkt dat een groot deel van de patiënten goed herstelt en pijnvrij kan sporten. Houd er wel rekening mee dat pezen en gewrichtsweefsel tijd nodig hebben om zich aan te passen; een traject van 3 tot 6 maanden is niet ongebruikelijk.