Peroneus saltans – de springende pees aan de buitenkant van je enkel

Langs de buitenzijde van het onderbeen lopen de spieren peroneus longus en peroneus brevis. Deze pezen lopen achter de laterale malleolus. Dit is de buitenste enkelknobbel. De peroneus pezen lopen in een smalle groeve van het kuitbeen (fibula). Daar worden ze op hun plek gehouden door een stevige bindweefselband, wat we ook een retinaculum noemen.

Bij peroneus saltans verliest dit retinaculum zijn stevigheid waardoor de pezen niet meer goed op juiste anatomische locatie blijven zitten. Tijdens beweging kunnen ze dan naar voren verschuiven, over de malleolus heen. Dit veroorzaakt het typische knap- of klikgevoel dat mensen kunnen herkennen.

Deze blessure ontstaat in de meeste gevallen door een combinatie van dorsaalflexie(voet naar boven) en eversie (voet naar buiten) onder krachtige aanspanning van de peroneusspieren, bijvoorbeeld tijdens een plotselinge landing of draaibeweging. Dit mechanisme komt veel voor bij sporten als voetbal, basketbal, skiën, turnen en veldsporten.

Natuurlijk ontwikkelt niet iedereen die zijn enkel verstuikt een peroneus saltans. Aangeboren aanleg speelt een rol. Sommige mensen hebben een relatief vlakke of zelfs convexe groeve achter de enkelknobbel, waardoor de pezen minder steun hebben. Ook een laag doorlopende spierbuik van de peroneus brevis, extra aanwezige peesspieren zoals de peroneus quartus, of een cavovarus-voetstand met een hoge wreef en naar binnen gekantelde hiel kunnen het risico vergroten.

In een recente studie liet Nishimura et al. (2023) zien dat mensen met relatief veel weefsels mogelijk sneller peroneus saltans ontwikkelen. Hiermee bedoelen we dat er relatief te veel aanwezig is in het smalle peeskanaal achter de buitenenkel, waardoor de peroneuspezen letterlijk te weinig ruimte krijgen. Hierdoor worden ze bij bewegen makkelijker uit hun normale positie gedrukt, wat leidt tot het kenmerkende knappen of verspringen. Dit ontstaat onder andere door een laag doorlopende spierbuik van de peroneus brevis, aanwezigheid van aanvullende spier zoals de peroneus quartus. En/ of door verdikking van de peesschede of pezen na herhaaldelijke blessures of irritatie.

Bijna altijd wordt het karakteristieke knappende of schietende gevoel aan de buitenkant van de enkel beschreven vaak samen met pijn achter de malleolus. Er kan een gevoel van instabiliteit ontstaan alsof je door de enkel zwikt. Soms is de verschuivende pees zelfs zichtbaar of voelbaar onder de huid. Zwelling rond de pezen komt ook regelmatig voor.

Bij acute klachten is er altijd een duidelijk ontstaansmoment geweest. Dus een verzwikking of draaiing met plots een harde “plop”. Bij een meer langdurig beloop ontstaan de klachten geleidelijk. Mensen merken dat de enkel bij specifieke bewegingen telkens klikt. Door het vele subluxeren raken de pezen geïrriteerd en kan er zelfs schade ontstaan, vooral in de peroneus brevis.

Wetenschappelijke studies laten zien dat dynamische echografie de meest betrouwbare methode is om peroneuspees instabiliteit vast te stellen. Het grote voordeel is dat we de pezen in beweging kunnen beoordelen, precies tijdens de beweging waarbij ze naar voren schieten. In een recente studie van Melville et al. (2024) werd aangetoond dat dynamische echo een sensitiviteit van 100% heeft voor het detecteren van peroneuspees subluxaties, terwijl een MRI – die alleen statische beelden maakt – slechts 66% van deze instabiliteiten herkent. Dit betekent dat MRI een aanzienlijk deel van de echte luxaties mist, terwijl echografie dit wel goed in beeld brengt. Bij Fysio Fitaal is een dynamische echografie mogelijk voor het vaststellen van peroneus saltans.

Tijdens het onderzoek brengen we het gebied achter de laterale malleolus in beeld en vragen we om actieve dorsaalflexie en eversie, mogelijk ook tegen weerstand. Zo zien we direct of de pezen naar voren springen, of het retinaculum nog de stabiliteit kan waarborgen, of dat er sprake is van verdikkingen, scheurtjes of een grote verplaatsing van de pezen ten opzichte van elkaar. Belangrijk is om de andere kant te vergelijken om normale anatomische variatie uit te sluiten.

Bij niet-sporters met een peroneuspees-luxatie kan een behandeling zonder operatie worden overwogen. Hierbij wordt de enkel meestal ongeveer zes weken geïmmobiliseerd in gips of een loopboot, vaak in lichte plantairflexie, waarbij succespercentages van 60–80% worden beschreven. In deze fase begeleiden wij bij Fysio Fitaal het behoud van kracht in heup, knie en romp, waarna geleidelijke mobilisatie volgt. Vanaf circa zes weken start de gerichte opbouw met krachttraining van de peroneusspieren in kracht en functionele belasting. Bij deze aanpak duurt de totale revalidatie gemiddeld drie tot zes maanden voordat volledige sport- of werkbelasting veilig mogelijk is.

Bij (top)sporters met bij chronische instabiliteit of wanneer conservatieve therapie onvoldoende resultaat geeft, wordt een operatieve ingreep geadviseerd. De meest toegepaste techniek is herstel van het superior peroneal retinaculum (SPR repair). Dit wordt vaak gecombineerd met het verdiepen van de peesgroeve van het kuitbeen om de ligging structureel te verbeteren. Deze ingreep laat goede resultaten zien: meer dan 94% van de patiënten keert terug naar sport, met een zeer laag risico op een nieuwe blessure in deze regio, dit ligt zelfs onder de 1%. Na de operatie volgt een zorgvuldig opgebouwd programma waarbij de enkel in de eerste weken beperkt belastbaar is, waarna stapsgewijs kracht, bewegingscontrole en sportspecifieke belasting worden hersteld. De meeste sporters kunnen tussen vier en zes maanden na operatie veilig terugkeren naar wedstrijden.

Bij Fysio Fitaal combineren we echografische diagnostiek met een duidelijk revalidatie programma voor zowel peroneusklachten met of zonder operatie. We volgen het herstel objectief met testen en metingen, stemmen het behandelplan af op jouw sport- en werkdoelen en begeleiden je stap voor stap richting veilige volledige belasting.

Peroneus saltans is een vaak gemiste oorzaak van aanhoudende enkelklachten na een verstuiking, die onterecht wordt toegeschreven aan enkelbandletsel. Met een vroege herkenning en de juiste aanpak is de prognose gunstig. Ervaar jij een knappende pees, instabiliteit of blijvende pijn aan de buitenzijde van je enkel? Maak dan een afspraak bij Fysio Fitaal. We zorgen voor duidelijkheid in je klachtbeeld en werken we samen naar een volledig herstel.

Nishimura A. et al., Risk factors for recurrent peroneal tendon dislocation, Journal of Foot and Ankle Surgery (Asia–Pacific), 2023.

Melville DM et al., Dynamic Ultrasound Outperforms MRI for Detecting Peroneal Tendon Subluxation, Journal of Clinical Medicine, 2024.

Bakker et al. (2020). Management of peroneal tendon instability: a systematic review. Foot & Ankle International.

Roster T. et al. (2019). Surgical treatment of peroneal tendon dislocation: outcomes and return to sport. Journal of Foot & Ankle Surgery.

ESSKA–AFAS Consensus Statement (2018).
Diagnosis and treatment of peroneal tendon pathology.