Kniebanden

Kniebanden: waar zitten ze en wat doen ze?

A band (ligament) is een stevige strook bindweefsel die twee botten met elkaar verbindt. In je knie verbinden ze je bovenbeen (femur) met je onderbeen (tibia). Er zijn vier hoofdbanden. De twee kruisbanden liggen in het midden van de knie en kruisen elkaar, vandaar de naam. De medial band zit aan de binnenkant van de knie en de lateral band aan de buitenkant. Samen met de menisci, de kraakbeenschijven in je knie, geven ze je knie stabiliteit bij lopen, draaien en landen.

Aan de buitenkant en achterkant van de knie liggen nog meer structuren die samenwerken met de laterale band, zoals de popliteus-pees. Letsel daaraan beschrijven we bij injury to the posterolateral complex.

Verrekt, opgerekt of gescheurd: wat is het verschil?

In het dagelijks taalgebruik hoor je verrekt, opgerekt, uitgerekt en gescheurd door elkaar. Medisch maken we onderscheid tussen een band die is opgerekt, een band die gedeeltelijk is gescheurd en een band die volledig is gescheurd. Voor de mediale band worden drie gradaties gebruikt. Bij graad 1 is er minimale vezelschade en blijft de band intact. Bij graad 2 is de band gedeeltelijk gescheurd. Bij graad 3 is de band volledig gescheurd en is bij onderzoek te voelen dat de knie aan de binnenkant openklapt (1). Een scheurtje in een knieband is dus een gedeeltelijke scheur. De auteurs van dat overzicht merken wel op dat deze indeling gebaseerd is op de klinische beoordeling en dat de betrouwbaarheid ervan niet is vastgesteld (1).

Het beloop verschilt per band. De mediale band ligt buiten het gewricht en kan goed herstellen, waardoor de meeste geïsoleerde letsels zonder operatie worden behandeld (1). Bij de voorste kruisband is het beeld anders, daarover meer verderop.

Symptomen van een gescheurde of verrekte knieband

De klachten hangen af van welke band is aangedaan. Een acuut letsel van de mediale band geeft plaatselijke zwelling, een blauwe plek en pijn aan de binnenkant van de knie (1). Dat verklaart waarom mensen zoeken op een blauwe plek aan de binnenkant van de knie: een letsel aan de mediale band geeft vaak zo’n beeld. Een gedeeltelijke scheur doet vaak zelfs meer pijn dan een volledige scheur (1).

Bij een voorste kruisbandletsel voel of hoor je vaak iets knappen, en de knie zwelt meestal binnen ongeveer 2 uur op doordat er bloed in het gewricht komt (3). Je voelt je wankel en je knie kan wegzakken bij een draai of stop. Meer over de eerste signalen lees je in ons artikel instantly recognise the signs of an anterior cruciate ligament injury. Een snelle zwelling na het trauma kan ook wijzen op een letsel binnen het gewricht, zoals een kruisbandletsel (1).

Heb je daarnaast een knie die op slot zit, dan kan er ook een meniscusletsel in het spel zijn. Een kruisbandletsel komt vaak samen voor met een meniscusblessure.

Hoe scheur je je kruisband?

Meestal gebeurt het tijdens een draaibeweging met je voet stevig op de grond, bij een landing na een sprong of door een klap tegen de knie. Het komt vooral voor bij sporten met plotselinge richtingsveranderingen, zoals voetbal, hockey en basketbal. Een letsel kan ook ontstaan zonder contact met een tegenstander.

Diagnose: onderzoek en echografie

Bij Fysio Fitaal begint de diagnose met een gesprek over hoe het gebeurde en wat je merkte op het moment van het letsel. Daarna onderzoeken we je knie. We testen hoeveel de knie meegeeft bij een kracht van voren, achteren, binnen en buiten. Voor de voorste kruisband is de Lachman-test de meest betrouwbare klinische test. In een overzicht van 28 studies had die een gepoolde gevoeligheid van 85% en een specificiteit van 94% (4). Lees er meer over in ons artikel over de Lachman-test en de voorste schuiflade-test. We kijken ook naar zwelling, beweeglijkheid, spierkracht en hoe je loopt.

Waar nodig gebruiken we ultrasound om de banden aan de zijkant van je knie, vocht in de knie en de omliggende pezen te beoordelen. De kruisbanden liggen diep in het gewricht en zijn met echografie lastig te beoordelen. Is de klinische diagnose onzeker of vermoed je letsel van meerdere structuren tegelijk, dan is een MRI-scan een aanvulling. Die vraagt de huisarts of specialist aan (1, 3). Lees meer over echografie bij Fysio Fitaal.

Behandeling en herstel van kniebanden

Bij een letsel van de mediale band bestaat de behandeling meestal uit vroeg beginnen met bewegen en oefeningen, omdat langdurige immobilisatie het herstel van het weefsel juist kan verslechteren (1). Bij graad 2 en 3 wordt vaak een scharnierbrace gebruikt, in de literatuur minimaal drie weken bij graad 2 en minimaal zes weken bij graad 3. Je start al vroeg met strekken van het been en aanspannen van je bovenbeenspier en bouwt de belasting op naarmate de knie het toelaat (1). Een fysiotherapeut helpt je daarna om kracht, balans en vertrouwen op te bouwen, zodat je knie weer stabiel aanvoelt tijdens sport.

Bij een gescheurde voorste kruisband is er een keuze tussen revalideren, met of zonder een operatie op een later moment, en een operatie met revalidatie. In een gerandomiseerde studie bij 121 mensen met een verse kruisbandscheur was er na twee jaar geen verschil in klachten en functie tussen direct opereren en revalideren met de mogelijkheid om later alsnog te opereren. In de revalidatiegroep koos 39% (23 van 59 deelnemers) binnen die twee jaar alsnog voor een operatie (5). Na een kruisbandoperatie keerde in een overzicht van 69 studies ongeveer 81% terug naar enige vorm van sport, 65% naar het sportniveau van voor het letsel en 55% naar wedstrijdsport (6). Een goede revalidatie is dus een vast onderdeel van elke keuze. Meer over de revalidatie lees je in ons artikel over anterior cruciate ligament rehabilitation without surgery en op onze pagina anterior cruciate ligament rehabilitation in Tilburg.

Heb je een letsel aan de achterste kruisband of de mediale band? Lees dan onze pagina’s over de posterior cruciate ligament and the mediale band van de knie. Na een kruisbandletsel kan er op termijn slijtage ontstaan. In een overzichtsstudie lag de kans op artrose na een geïsoleerd kruisbandletsel tussen 0% en 13%, en tussen 21% en 48% als er ook meniscusschade was (7). Lees daarover meer bij artrose in de knie en bij traumatic osteoarthritis after a knee injury.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Neem contact op met de huisarts of huisartsenpost als je niet op je been kunt staan, als je door je knie zakt, als je knie op slot zit en je hem niet meer kunt strekken, of als de pijn of zwelling erger wordt. Ook als het na een week niet beter gaat, laat je de knie beoordelen. Bij een vermoeden van een gescheurde kruisband is een beoordeling door een arts of specialist verstandig, ook als je nog kunt lopen (2).